ایدز سرنام عبارت (به انگلیسی: AIDS یا Acquired immune deficiency syndrome) به معنی نشانگان نقص ایمنی اکتسابی است. ایدز یک بیماری پیشرونده علاج نشدنی و قابل پیشگیریاست، این بیماری حاصل تکثیر ویروسی به نام اچ آی وی در بدن میزبان است که باعث تخریب جدی دستگاه ایمنی بدن (معروف به نقص ایمنی یا کمبود ایمنی) انسان میگردد که خود زمینهساز بروز عفونتهای موسوم به فرصت طلب است که یک بدن سالم عموماً قادر به مبارزه با آنهاست و در نهایت پیشرفت همین عفونتها منجر به مرگ بیمار میگردد به طوری که بیماری سل عامل اصلی مرگ و میر در میان مبتلایان به ایدز در سراسر جهان است.
در سال ۱۹۸۱ هشت مورد وخیم از ابتلا به بیماری کاپوسی سارکوما یکی از انواع خوشخیمتر سرطان که معمولاً در میان افراد سالمند شایع است، در میان مردان همجنسگرای نیویورک گزارش شد. تقریباً همزمان با این موارد، شمار مبتلایان به یک عفونت ریوی نادر در کالیفرنیا و نیویورک بالا رفت. با این که در آن زمان عامل شیوع ناگهانی این دو بیماری مشخص نشده بود، اما معمولاً از این دو واقعه پزشکی به عنوان آغاز ایدز یاد میکنند. در طی یک سال این بیماری بدون نام، گسترش زیادی داشت تا سرانجام در ۱۹۸۲ آن را ایدز نامیدند.
از سال ۱۹۸۸ به منظور افزایش بودجهها و همچنین برای بهبود آگاهی، آموزش و مبارزه با تبعیضها اول دسامبر هر سال (۱۰ آذر) به عنوان روز جهانی ایدز معین شدهاست و هر سال برای این روز شعاری نیز در نظر گرفته میشود.
ایدز معضلی پزشکی-بهداشتی است که ابعاد اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی آن بسیار گسترده است. در سال ۱۹۹۶ سازمان ملل متحد ایدز را نه تنها به عنوان یک مشکل سلامتی مورد توجه قرار داد بلکه آن را یک مسئله بر سر راه پیشرفت بشری برشمرد. همچنین در سند استراتژی امنیت ملی ایالات متحده آمریکا (۲۰۰۲) این کشور خود را متعهد به هدایت جهان برای کاهش تلفات هولناک اچ.آی.وی/ایدز دانسته است. بیش از ۹۰ درصد موارد آلودگی مربوط به کشورهای جهان سوم و در حال توسعه است. ایدز در حال حاضر چهارمین علت مرگ و میر بشر است که پیش بینی میشود تا سال ۲۰۱۰ مقام اول را از آن خود نماید
اچ آی وی
نشانهها و عوارض
نزدیک نیمی از کسانیکه تازه به اچ آی وی آلوده میشوند در دو تا چهار هفته به نشانههایی همانند آنفولانزا دچار میشوند. این نشانهها دربرگیرنده تب، خستگی، ناراحتی پوستی، درد مفصل، سردرد و تورم در غدد لنفاوی است. البته چون این نشانهها در بیماریهای بسیاری دیده میشوند اگر بیمار به پزشک درباره رفتارهای پرخطر پیشین خود چیزی نگوید، میشود از تشخیص اچ.آی.وی غفلت شود.راش پوستی به صورت ماکولوپاپولربوده کوتاه مدت استو بیشتر صورت و قفسه سینه را گرفتار می کند . مننژیت اسپتیک خودمحدودشونده نیز در 10 تا 20 درصد بیماران رخ می دهد . در این مرحله خطر انتقال بالا است .
نشانههای ایدز اصولاً نشانههایی هستند که اشخاصی که سیستم ایمنی سالم دارند، دارای آنها نمیباشند. بیشتر نشانههای ایدز زمان بروز عفونتهای عارضشونده از باکتری، ویروس، قارچ و انگلهایی به وجود میآیند ، و معمولاً به آسانی مهار میشوند، پدیدار میشوند. آسیبهای فرصتطلبانهٔ HIV در کسانی معمول هستند که ایدز دارند
تعریف سازمان جهانی بهداشت برای ایدز:
علایم ماژوز: کاهش وزن بیشتر از ده درصد وزن بدن اسهال مزمن برای بیشتر از یک ماه تب طولانی تر از یک ماه ( مداوم یا متناوب )
علایم مینور: سرفه
مداوم بیش از یک ماه درماتیت خارش دار ژنرالیزه سابقه هرپس زوستر
کاندیدیاز دهانی حلقی عفونت تب خالی منتشر یا مزمن پیشرونده لنفادنوپاتی
ژنرالیزه وجود دو علامتاز علائم ماژور ویک علامت مینور نشانگر بیماری ایدز
می باشد . وجود سارکوم کاپوزی یا مننژیت کریپتوکوکی برای تشخیص ایدز کفایت
می کند .
در برخی از افراد دچار اچ.آی.وی سالها بطول میکشد
تا مرحله ایدز ظاهر شود (بسته به راه سرایت، شمار ویروس وارد شده، چگونگی
دستگاه ایمنی و تغذیه فرد و ....) و در این مدت آنها احساس سلامت کرده و
هیچ نشانهها آشکاری از حضور این ویروس ندارند. نزدیک ۹۰ درصد مبتلایان به
اچ.آی.وی حتی خودشان نمیدانند که به این ویروس دچار هستند. بنابراین
نظرهایی از قبیل جداکردن کسانیکه با اچ.آی.وی/ایدز زندگی میکنند از جامعه
و قرنطینه ایشان نشدنی، غیرمنطقی و غیر انسانی است.
مرحله بروز ایدز
هنگامی HIV مبدل به ایدز میگردد که شمار گویچههای سفید CD4+T آنقدر کم شود که در انجام وظیفه معمولی آنها تداخل ایجاد شود. CD4+T یاختههای سفید خون میباشند که واکنشهای ایمنی بدن را موزون و مهار میکنند. این دشواری در درازای مدت فراوانی هنگامی که شخص + HIV میباشد، اتفاق میافتد. البته کسان در درازای این مدت بسیار خوب و تندرست به نظر میرسند و احساس خوبی نیز دارند. ولی در این مدت شمار ویروس چند برابر میشود که در نزدیک ۵ تا ۱۵ سال به درازای میکشد. بر پایه این تعریف ایدز هنگامی است که شمار سلولهای CD4+T به کمتر از ۲۰۰ شماره در هر میکرولیتر خون میرسد و یا هنگامی که بدن فرد دچار عفونتهای فرصت درخواست بشود (که گاهی با بودن ۲۰۰ تا ۸۰۰ یاخته CD4+ رخ میدهد).
انتقال و پیشگیری
هرچند اچ آی وی در تمام ترشحات بدن فرد مبتلا (بجز عرق) وجود دارد ولی برای انتقال و سرایت تنها سه راه اثبات شدهاست
-
آمیزش جنسی: شایعترین راه سرایت ویروس تماس جنسی است. ویروس ممکن است از فرد مبتلا به شریک جنسیاش منتقل بشود(مرد به مرد، مرد به زن و زن به مرد). سرایت از زن به زن هم امکان دارد، سرایت از راه تماس جنسی ۸۰ درصد کل موارد را شامل میشود که بیشتر از ۷۰ درصد آن از راه تماس با جنس مخالف و ۱۰ درصد آن از طریق تماس با همجنس است
بیماران هموفیلی و معتادان تزریقی که از سرنگ و سوزن بطور مشترک استفاده میکنند از گروههای پر خطر در ابتلا به ایدز به حساب میآیند
-
هر وسيله تيز و برنده كه احتمال آغشته شدن به خون آلوده را داشته باشد، در صورت ضد عفونی نشدن و ايجاد زخم، میتواند فرد سالم را آلوده کند. پس ابزار پزشکی، دندان پزشکی، لوازم خال كوبی، سوراخ كردن گوش، حجامت، قمه زنی، تيغ سلمانی و مسواک ممكن است باعث انتقال آلودگی شود
اما بیماری ایدز در صورت تماس با خون ویادر صورت حاملگی مادرحامله و یا در صورت تماس با سرنگ الوده و...چقدرقابلیت انتقال دارد ؟
درصد احتمال انتقال از راه خون و فراورده های آن دریک نوبت نود درصد است. درصداحتمال انتقال از مادر به جنین و نوزاد در یک نوبت بیست تا جهل درصد می باشد . با سرنگ الوده این درصد نیم تا یک درصد است و درورود اتفاقی سوزن الوده نیز نیم تا یک درصد می باشد .
تعاریف اسیب های بعد از تماس:
اسیب های پرخطر:اسیب با سوزن کلفت و توخالی - اسیب عمیق- اسیب با وسایل دارای خون واضح - اسیب با سوزنی که ازداخل رگ بیمار خارج شده باشد - فرد منشا در مراحل اولیه عفونت ایدز و یا در مراحل پیشرفته ایدز باشد
اسیب های کم خطریا با ریسک متوسط: اسیب با سوزن های توپر و نازک مانندسوزن بخیه - تماس های زیرپوستی و سطحی - تماس با مایعات بدن درصورتی که خون قابل رویت نداشته باشد - تماس با پوست سالم در سطح وسیع و یا در مدت زمان بیش از چند دقیقه
اسیب های بی خطر یا بدون ریسک : تماس با مایعات غیر خونی و بالقوه غیر عفونی مانندادرار و اشک - تماس پوست سالم در سطح کوچک یا کوتاه مدت با خون یا مایعات دیگر بدن
تست های پیگیری معمولا 6 هفته , سه ماه و 6 ماه بعد از تماس توصیه شده است . درحال حاضر مدت چهار هفته برای درمان پیشگیری کافی دانسته شده است . در صورت رد عفونت های ایدز درفرد منشا, درمان پیشگیری را در هر زمانی می توان قطع نمود .
-
از مادر مبتلا به جنین: ویروس میتواند از طریق مادر آلوده به جنین در داخل رحم ویا حین زایمان و یا در طی دوران شیردهی (که میتوان به وسیله جایگزینی شیر مادر از آن جلوگیری کرد) به جنین یا نوزاد منتقل شود. این شیوه در مورد ابتلای کودکان بسیار شایع است به طوری که ۹۰ درصد تمامی کودکان مبتلا به HIV در سال ۲۰۰۳ از طریق انتقال مادر به کودک دچار شدند، هرچند داروها در کاهش احتمال این انتقال موثرند
راههایی که ایدز نمیتواند منتقل شود
-
از طریق بوسیدن، تماس پوستی یا دست دادن.
-
از طریق تماس با صندلی توالت.
-
از طریق حشرات، نیش یا گاز حیوانات.
-
از طریق شنا در استخرهای عمومی.
-
از طریق خوردن غذایی که توسط فرد مبتلا به اچ آی وی تهیه شده باشد
پیشگیری
از آنجا که تاکنون واکسن و یا علاج قطعی برای این بیماری کشف نشدهاست و در آینده نزدیک نیز امکان پذیر به نظر نمیرسد مهمترین راه مبارزه با این بیماری پیشگیری و آموزش است.
گزارش سال ۲۰۰۷ بانک جهانی در مورد ایدز در جنوب آسیا، شیوع بیماری ایدز را «شدید» اما «قابل پیشگیری» میداند.
برای پیشگیری از انتقال اچ آی وی، بهترین راه خودداری از برقراری رابطه جنسی با فرد مبتلا و یااستفاده از کاندومهای جنس لاتکس (نوعی پلاستیک) است.
ذرات با ابعاد اچ آی وی نمیتوانند از کاندوم لاتکس عبور کنند و اگر به درستی و به طور منظم استفاده شوند شیوه کاملاً موثری در کاهش خطر انتقال بیماری محسوب میشوند. هرچند تنها شیوه صد در صد موثر خودداری کامل از آمیزش جنسی با افراد مشکوک به داشتن رفتارهای پرخطر است.
معتادان تزریقی میتوانند با خودداری از مصرف سرنگهای مشترک خطر ابتلا به اچ آی وی را کاهش دهند
روز جهانی ایدز
از سال ۱۹۸۸ به منظور افزایش بودجهها و همچنین افزایش آگاهی، آموزش و مبارزه با تبعیضها روز اول دسامبر هر سال به عنوان روز جهانی ایدز نامگذاری شد و هر ساله برای این روز، شعار خاصی نیز در نظر گرفته میشود ،هدف عمده از این کار این است که به عموم مردم یادآوری شود که HIV از بین نرفتهاست و هنوز کارهای زیادی است که باید انجام شود
در روز جهانی ایدز مردم لباسهایی مزین به روبان قرمز بر تن میکنند تا توجه و مراقبت در برابر HIV و ایدز را متذکر شده و به دیگران یادآور شوند که به تعهد و پایبندی و حمایت آنها مورد نیاز است
تشخیص ایدز
هنگام رو در رویی با عفونت، دستگاه ایمنی بدن پادتنهایی فرآوری میکند که در خون گردش و به عوامل بیماریزا حمله میکنند. پادتنها بر بسیاری از عوامل بیماریزا غلبه میکنند ولی درباره اچ.آی.وی با این که پادتنها فرآوری میشوند ولی نمیتوانند از تکثیر ویروس جلوگیری کنند و تنها وجود آنها در خون برای تشخیص ابتلاء بکار میرود.
-
در جریان عمومی ترین آزمایشها برای تشخیص اچ آی وی، یک نوع خاص از پادتنها یا همان پروتئینهای ضدبیماری ردیابی میشود.
-
در چند هفتهای که ردیابی آلودگی بی ثمر و جواب آزمایش منفی است، فرد آلوده میتواند ویروس را به سایرین منتقل کند.
نکاتی در مورد ازمایشات ایدز: هنگامی که تست الایزا برای ایدز مثبت شد باید الایزا با کیت دیگری دوباره تکرار شود . که اگر باز هم مثبت شد تست تایید ی با وسترن بلات می گیریم .اگر تست وسترن بلات منفی بود شاید فرد در دوران پنجره به سرمی برد یا الوده نیست .
مواردی هست که تست الایزا مثبت است ولی فرد ایدز ندارد مثلا خطای ازمایشگاه , همودیالیز , دریافت خون و فراورده های آن , تست RPR مثبت , مشکلات همراه از قبیل اختلالات اتوایمیون , مالتیپل میلوما , هموفیلی , هپاتیت الکلی , اعتیاد تزریقی , موارد افزایش IgG مثل کسی که واکسن انفلوانزازده است.
موارد منفی کاذب الایزا مثل عفونت تازه و اولیه , بیماران با سیستم ایمنی ساپرس شده , و خطای ازمایشگاه می باشد
بیماریهای مرتبط با ایدز
سیستم دفاعی بدن که از حمله ویروس صدمه دیدهاست، قوای خود را برای مبارزه با بیماریها از دست میدهد و هر نوع عفونتی میتواند جان بیمار را تهدید کند. کسانی که به اچآیوی دچار هستند در مقابل بیماریهایی مانند سل، مالاریا ، ذات الریه ، برفک ، زونا ، زخمهای بدخیم ، سرطان ، عفونتهای مغزی ، عفونت شکم و خطر نابینایی آسیب پذیرتر میشوند. بیماران مبتلا به ایدز همچنین در مقابل آنچه به نام عفونتهای فرصت طلب معروف است آسیب پذیر هستند. این نوع از عفونتها از باکتریهای شایع، قارچها و انگلهایی نشات میگیرد که یک بدن سالم قادر به مبارزه با آنهاست، اما میتوانند در افرادی که سیستم دفاعی بدن آنها آسیب دیده ایجاد بیماری کند و گاه آنها را از پا در آورند.
داروها و درمانها
در مجموع پنج دسته دارو وجود دارد که در مقاطع مختلف ورود و رشد اچ.آی.وی عمل میکنند:
-
بازدارندههای ورودی: این داروها به پروتئینهای موجود بر سطح بیرونی ویروس اچآیوی میچسبد و از پیوستن و ورود آن به سلولها جلوگیری میکند. از این گروه تاکنون تنها یک نمونه از دارو، به نام "فوزیون (Fuzeon)، وارد بازار شدهاست.
-
بازدارنده های گیرنده کموکاین(Chemokine Coreceptor Antagonists): این داروها به نوعی پروتئین موجود بر سطح بیرونی سلولهای پذیرنده اچ.آی.وی میچسبد و از چسبیدن ویروس به سلول جلوگیری می کند . از این گروه تاکنون تنها یک دارو، به نام Maraviroc وارد بازار شدهاست.[
-
بازدارندههای انآرتی (Nucleoside reverse transcriptase): این بازدارندهها اچ آی وی را از نسخهسازی از ژنهای خود باز میدارد.
-
بازدارندههای انانآرتی (Non-nucleoside reverse transcriptase): این بازدارندهها نیز فرآیند نسخه سازی را مختل میکنند. آنها با چسباندن خود به آنزیمی که این فرآیند را کنترل میکند نسخه سازی را مختل میکنند.
-
بازدارندههای پروته آز (Protease): این داروها به آنزیم دیگری به نام پروته آز که نقشی اساسی در جمع آوری ذرات ویروس تازه دارد، میچسبند.
داروهای ضد ایدز باید به صورت ترکیبی مصرف شوند. معمولاً سه نوع داروی مختلف از دست کم دو دسته مختلف از داروها به طور همزمان به بیمار تجویز میشود. با تغییر شکل دادن اچ آی وی، برخی از نمونههای این ویروس در مقابل داروها مقاوم میشوند. بنابراین شانس کنترل اچآیوی در صورت استفاده از چند دارو بیشتر خواهد بود. در برخی موارد از مبتلایان تازه، ویروسهایی ردیابی شدهاند که حتی پیش از آغاز معالجات در برابر داروهای موجود مقاومت نشان میدهند
داروی ایرانی
عوارض جانبی داروها
عوارض جانبی شایعتهوع، استفراغ، سردرد، خستگی مفرط، کهیر، اسهال، بیخوابی، بیحسی در اطراف دهان، درد معده.
سایر عوارض جانبی
التهاب لوزالمعده، آسیب به کبد و لوزالعمده، زخمهای درون دهان، تغییر شکل بدن، آسیب به سلولهای عصبی، کم خونی، درد عضلانی و ضعف
زندگی با ایدز
کسانیکه دچار به اچ.آی.وی هستند تا سال ها میتوانند به آسانی به زندگی عادی خود و اشتغال مثمر ادامه دهند و با مصرف داروهای موجود سال ها با نگهداری سلامت زنده بمانند، هر چند اچ.آی.وی در بدنشان ریشه کن نخواهد شد. البته فشار روانی، اجتماعی و سستی جسمی و اقتصادی آنها را آسیبپذیر میکند. آنچه آنها نیاز دارند برآورده دارو، خدمات مشاورهای و درمانی، پشتیبانی و پرهیز از سوءظن و انگ و تبعیض است. آنان را از خود طرد نکنیم و اجازه دهیم زندگی کنند. کارگزاران سیاسی و شخصیتهای مذهبی و اجتماعی میتوانند نقش مهمی در رفع انگ و تبعیض و تدارک خدمات لازم داشته باشند.
آگاهی عمومی از ابتلا به ایدز
بسیاری از مبتلایان به ایدز از بیماری خود ناآگاهندکمتر از یک درصد از جمعیت شهری آفریقا که از نظر جنسی فعال هستند آزمونِ اچ آی وی دادهاند و این نسبت در منطقههای روستایی از این هم کمتر است. همچنین تنها نیم درصد از زنان بارداری که از امکانات بهداشت شهری بهره میگیرند، آزمایشِ اچ آی وی داده و نتیجهٔ آزمایش خود را دریافت نمودهاند. افزون بر آن، این نسبت برای بهداشت روستایی از این هم پایینتر است
بدنامی
ایدز تنها یک مشکل بهداشتی نیست، بلکه یک مشکل اجتماعی و فرهنگی نیز هست ،این بیماری تابو تلقی میشود و با هالهای از شرم و منعهای اخلاقی و فرهنگی همراه است که این موضوع مانع از اعلام بیماری از سوی افراد شده و همین مساله منجر به پنهان ماندن بیماری، طی نشدن پروسه درمان و در نتیجه شیوع سریع آن میشود.
به علت پیش داوری و ترس از سرایت بیماری، این بیماران درمورد انتخاب مسکن، شغل، مراقبتهای بهداشتی و حمایت عمومی مورد تبعیض قرار میگیرند. رفتارهای نامناسب و تحقیرآمیز موجب انزوای بیمار گشته، فرصت آموزش را از وی میگیرد. وحشت از مرگ، وحشت طرد و تنهایی و انگ اجتماعی، اخراج کارگران مبتلا و بدنامی از طرف دوستان و خانواده سبب میشود افرادی که گمان میکنند ممکن است آلوده باشند، وضعیت خودشان را تا جایی که مقدور است مخفی نگه دارند که این خود موجب گسترش آلودگی است.
قربانیان شهیر ایدز
-
۱.فردی مرکوری/خواننده گروه موسیقی کویین
-
۳.نستور آلمندوروس/فیلمساز اسپانیایی
-
۵.تامی موریسون/بوکسور آمریکایی
-
۶.اندرو سولیوان/روزنامهنگار آمریکایی
-
۷.جیا کارنگی/مدل آمریکایی
-
۸.ایزاک آسیموف/نویسنده داستانهای علمی تخیلی


